Uzyskaj rentę z tytułu niezdolności do pracy

Nie możesz pracować ze względu na swój stan zdrowia? Pamiętaj, że możesz dostać rentę z tytułu niezdolności do pracy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Sprawdź, kto i jak może ją dostać.

Jak załatwić sprawę

Kto może dostać rentę

Każdy, kto spełnia WSZYSTKIE trzy poniższe wymagania. Na ich podstawie ZUS wyda decyzję o przyznaniu renty.

1.Masz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS

Lekarz uznał Cię za osobę całkowicie niezdolną do pracy albo osobę częściowo niezdolną do pracy. Dostaniesz orzeczenie po wizycie, na którą skieruje Cię ZUS.

2.Masz odpowiedni łączny staż pracy (okresy składkowe i nieskładkowe)

  • 1 rok - jeśli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
  • 2 lata - jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku od 20 do 22 lat,
  • 3 lata - jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku od 22 do 25 lat,
  • 4 lata - jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku od 25 do 30 lat,
  • 5 lat - jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Jednak te 5 lat stażu pracy musi przypadać na ostatnie 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę lub przed dniem, kiedy powstała niezdolności do pracy. Nie musisz spełniać tego warunku jeśli:
    • jesteś kobietą i lekarz stwierdził, że jesteś całkowicie niezdolna do pracy, a Twój okres składkowy wynosi co najmniej 25 lat,
    • jesteś mężczyzną i lekarz stwierdził, że jesteś całkowicie niezdolny do pracy, a Twój okres składkowy wynosi co najmniej 30 lat.

Nie zawsze musisz mieć taki staż pracy. Jest od tego kilka wyjątków:

  • lekarz orzecznik ZUS uznał Cię za osobę niezdolną do pracy w związku z wypadkiem w drodze do lub z pracy,
  • jesteś osobą, która została zgłoszona do ubezpieczenia zanim ukończyła 18 lat lub w ciągu 6 miesięcy od ukończenia nauki w szkole (każdej szkole ponadpodstawowej). Dodatkowo - jeśli masz przerwy w ubezpieczeniu - to nie mogą one być dłuższe niż 6 miesięcy.

Jeśli brakuje Ci lat, miesięcy albo dni do wymaganego stażu pracy - możesz doliczyć okresy ubezpieczenia społecznego rolników (jeśli je masz). 

Staż pracy
to suma okresów (lat, miesięcy i dni):
  • składkowych, czyli jesteś osobą zatrudnioną (na przykład na podstawie umowy o pracę) albo samodzielnie opłacasz składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenie emerytalne i rentowe w ZUS
oraz
  • nieskładkowych, czyli kiedy nie masz opłacanych składek na ubezpieczenie w ZUS, ale te okresy liczą Ci się do emerytury i renty (bo przez ten czas na przykład studiujesz, jesteś na zasiłku chorobowym, dostajesz świadczenie rehabilitacyjne).
Okresy nieskładkowe w stażu pracy nie mogą być dłuższe niż okresów składkowych. Przykład: 5 lat jesteś na studiach (okres nieskładkowy) a następnie 3 lat pracujesz na umowie o pracę (okres składkowy) — Twój staż pracy wynosi 4 lata: wszystkie 3 lata okresu składkowego + tylko 1 rok okresu nieskładkowego (a nie wszystkie 5 lat, bo okresy nieskładkowe muszą stanowić okresów składkowych). Musisz udowodnić swój staż pracy. Możesz złożyć na przykład świadectwa pracy (okres składkowy) albo zaświadczenie ze szkoły wyższej (okres nieskładkowy).
Wypadek w drodze do pracy lub z pracy
to wypadek, który miał miejsce, kiedy ubezpieczona osoba jechała do lub wracała z:
  • miejsca, w którym pracuje (na przykład: biura albo domu klienta — jeśli pracuje bezpośrednio u klienta),
  • miejsca, w którym się uczy (na przykład: ze szkoły albo uczelni),
  • miejsca, w którym zwykle spożywa posiłek (na przykład: ze stołówki obok miejsca pracy).
Droga, którą taka osoba pokonuje, musi być albo najkrótsza z możliwych albo najwygodniejsza ze względów komunikacyjnych. Najwygodniejsza ze względów komunikacyjnych to na przykład:
  • droga dłuższa, ale jedzie się nią szybciej (nie ma na niej korków),
  • droga wygodniejsza, bo na drodze najkrótszej był objazd, roboty drogowe albo wypadek.
Jeśli taka droga zostanie przerwana albo zmieniona ze względów osobistych (na przykład: ze względu na zakupy albo spotkanie towarzyskie) i wtedy dojdzie do wypadku — NIE zostanie on uznany za "wypadek w drodze do pracy lub z pracy". Wyjątek stanowią względy osobiste, które są życiowo uzasadnione, czyli na przykład, osoba źle się poczuła i musiała przerwać podróż albo zmienić drogę, żeby pojechać do szpitala.

3.Twoja niezdolność do pracy powstała w odpowiednim okresie

  • w okresie składkowym,
  • w okresie nieskładowym,
  • nie później niż 18 miesięcy od dnia, kiedy skończył się okres składkowy albo nieskładkowy.

Nie dotyczy Cię to, jeśli:

  • jesteś kobietą i lekarz stwierdził, że jesteś całkowicie niezdolna do pracy, a Twój łączny staż pracy wynosi co najmniej 20 lat,
  • jesteś mężczyzną i lekarz stwierdził, że jesteś całkowicie niezdolny do pracy, a Twój łączny staż pracy wynosi co najmniej 25 lat.

Jak długo możesz dostawać rentę

W zależności od decyzji ZUS możesz dostać:

  • stałą rentę - jeśli ZUS orzekł trwałą niezdolność do pracy,
  • rentę na czas określony - jeśli ZUS orzekł czasową niezdolność do pracy,
  • rentę szkoleniową - jeśli lekarz orzecznik ZUS uzna, że możesz pracować, ale nie w swoim zawodzie (wskaże celowość zmiany zawodu). Dzięki takiej rencie będziesz mieć czas na przygotowanie się do nowej pracy. ZUS wyśle informację o Twojej rencie szkoleniowej do urzędu pracy. Urząd wyznaczy Ci termin spotkania, na którym razem z pracownikiem urzędu ustalisz szczegóły związane ze szkoleniem. Możesz dostać rentę szkoleniową na okres:
    • 6 miesięcy,
    • do 36 miesięcy - jeśli urząd pracy przekaże wniosek do ZUS o przedłużeniu Twojej renty na czas trwania szkolenia lub kursu, który pozwoli na zmianę pracy,
    • do 6 miesięcy - jeśli urząd pracy poinformuje ZUS, że nie bierzesz udziału w szkoleniu lub kursie, albo nie ma odpowiednich szkoleń.

Nie przysługuje Ci renta szkoleniowa - jeśli masz jakikolwiek przychód (na przykład pracujesz na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia czy też pełnisz służbę w wojsku).

Jeśli dostaniesz rentę na czas określony - możesz złożyć wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. ZUS poinformuje Cię o tym i przekaże szczegółowe informacje nie później niż 3 miesiące przed zakończeniem renty. ZUS może przedłużyć Ci prawo do renty po złożeniu takiego wniosku, na podstawie decyzji lekarza orzecznika.

Co musisz zrobić

  1. Zbierz wszystkie potrzebne dokumenty. Szczegółową listę dokumentów znajdziesz w sekcji Co musisz przygotować.
  2. Złóż dokumenty w ZUS. Dokładną informację znajdziesz w sekcji Gdzie możesz złożyć dokumenty. Dokumenty możesz złożyć osobiście albo skorzystać z pomocy pełnomocnika. Dowiedz się w ZUS, jak załatwić sprawę przez pełnomocnika.
  3. ZUS wyznaczy Ci termin, w którym zbada Cię lekarz orzecznik ZUS.
  4. Czekaj na decyzję ZUS. Więcej szczegółów znajdziesz w sekcji Jaki jest termin realizacji.

Jaka jest wysokość renty

Nie ma stałej kwoty. ZUS wylicza wysokość renty indywidualnie. Zależy ona między innymi od liczby przepracowanych okresów składkowych i nieskładkowych oraz wysokości zarobków.

Co musisz przygotować

  • wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy - pobierz i wypełnij w domu, papierowy wniosek jest też dostępny w oddziale ZUS,
  • informację dotyczącą okresów składkowych i nieskładkowych - pobierz i wypełnij w domu, papierowy wniosek jest też dostępny w oddziale ZUS,
  • dokumenty, które potwierdzą Twój staż pracy - zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe (na przykład świadectwa pracy, legitymacja ubezpieczeniowa, zaświadczenie ze szkoły wyższej, które potwierdzi okres nauki, wyciągi z aktów urodzenia dzieci, książeczka wojskowa lub zaświadczenie z Wojskowej Komendy Uzupełnień (WKU) o okresie zasadniczej służby wojskowej),
  • zaświadczenie pracodawcy o wysokości osiąganego wynagrodzenia lub legitymację ubezpieczeniową, która zawiera wpisy dotyczące zarobków,
  • zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza, który prowadzi leczenie - weź takie zaświadczenie od lekarza nie wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku,
  • dokumentację medyczną, która może mieć znaczenie dla lekarza orzecznika ZUS (historia choroby, karty informacyjne z leczenia szpitalnego, karta badania profilaktycznego, dokumentacja rehabilitacji leczniczej lub zawodowej),
  • kartę wypadku w drodze do albo z pracy, zeznania świadków wypadku i inne dokumenty, które potwierdzą Twój wypadek w drodze do albo z pracy – jeśli nie masz wymaganego stażu pracy.

Gdzie możesz złożyć dokumenty

W dowolnym oddziale ZUS.

Dokumenty możesz

Ile musisz zapłacić

Usługa jest bezpłatna.

Jaki jest termin realizacji

Pracownik ZUS przyjmie Twój wniosek i inne niezbędne dokumenty od razu. Po wstępnym rozpatrzeniu wniosku dostaniesz informację o terminie spotkania z lekarzem orzecznikiem ZUS.

Co możesz zrobić, jeśli nie zgadzasz się z orzeczeniem lub decyzją ZUS

Lekarz orzecznik ZUS może uznać, że możesz pracować. Jeśli nie zgadzasz się z jego orzeczeniem - złóż sprzeciw do Komisji Lekarskiej ZUS w terminie 14 dni od otrzymania orzeczenia.

Jeśli nie zgadzasz się z decyzją ZUS (na przykład z decyzją o wysokości renty) - możesz odwołać się do sądu okręgowego pracy i ubezpieczeń społecznych. Zrób to za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. Masz na to miesiąc od otrzymania decyzji z ZUS.

W odwołaniu:

  • wskaż numer decyzji, z którą się nie zgadzasz,
  • napisz krótkie uzasadnienie, w którym wyjaśnisz dlaczego nie zgadzasz się z decyzją,
  • podpisz się.

W Twoim imieniu odwołanie może złożyć również pełnomocnik. Dowiedz się w oddziale ZUS, jak załatwić sprawę przez pełnomocnika.

Jeżeli ZUS uzna, że masz rację - zmieni decyzję.

Jeśli ZUS uzna, że nie masz racji - przekaże Twoje odwołanie do sądu w ciągu 30 dni kalendarzowych od złożenia odwołania w ZUS.

Informacje

Podstawa prawna

  • Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz.U. z 2015 r. poz. 121),
  • Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych  (tekst jednolity - Dz.U. z 2015 r. poz. 748)